फळझाडावरील फुलोरा विरळणीसाठी यंत्र सॅफफ्लावर

फळझाडावरील फुलोरा विरळणीसाठी यंत्र सॅफफ्लावर

योग्य आकार आणि रंगासह दर्जेदार उत्पादनासाठी प्रत्येक फांदीवरील फळांची संख्या मर्यादीत ठेवण्याची आवश्यकता असते. त्यासाठी फळझाडामध्ये विरळणी केली जाते. स्पेनसह युरोपमध्ये चपट्या पिचेस आणि नेक्टरीन यासारख्या फळांच्या उत्पादनवाढीसाठी अधिक प्रमाणात आलेल्या फुलांची विरळणी करावी लागते. ही प्रक्रिया माणसांच्या साह्याने केली जाते. गेल्या काही वर्षापासून यांत्रिक पद्धतीने विरळणी करणारी काही यंत्रे विकसित झाली आहेत. त्यात अगदी सोप्या तंत्रज्ञानावर कार्यरत राहणारे सॅफफ्लावर हे यंत्र शेतकऱ्यामध्ये लोकप्रिय होत आहे. हे यंत्र स्पेन येथील कंपनीने विकसित केले आहे. या यंत्रामुळे वेळेमध्ये सुमारे 35 टक्के बचत होते.
या यंत्राच्या चाचण्या स्पेन येथील लैइडा कृषी अन्न संशोधन आणि तंत्रज्ञान संस्थेमध्ये करण्यात आल्या आहेत.

यंत्राची वैशिष्ट्ये ः

- या यंत्रामध्ये एका आसाभोवती फिरणाऱ्या शाफ्टवरील धाग्यांच्या साह्याने झाडावरील फुलोरा कमी केला जातो.
- या अवजाराचे वजन केवळ 450 ग्रॅम असून लांबी 37 सेंटीमीटर आहे.
- हे यंत्र सलग नऊ तास चालू शकते.
- काही फळझाडाच्या विरळणीसाठी मजूरीच्या खर्चामध्ये बचत होते. एका माणूस पूर्वी 30 झाडांपर्यंत विरळणी करत असे, त्यात या यंत्रामुळे वाढ झाली असून 110 ते 120 झाडांची विरळणी करणे शक्य होते. या यंत्रामुळे वेळेमध्ये सुमारे 35 टक्के बचत होते.

ठिपके (पिक्सल) देतील अंधाना आधार

ठिपके (पिक्सल) देतील अंधाना आधार

रेटिना प्रत्यारोपण झालेल्या व्यक्तीसाठी व्हिडिओ कॅमेरा आणि पिक्सल तंत्रज्ञानाने अधिक  स्पष्ट दृष्टी मिळवणे शक्य आहे. 

डोळ्यासमोर उमटलेल्या प्रतिमांचे ठिपक्यांमध्ये (पिक्सलमध्ये) रूपांतर करून ते डोक्याला जोडलेल्या पडद्यावर  परावर्तित करण्याचा प्रयत्न दक्षिण कॅलिफोर्नियातील संशोधकांनी यशस्वीरित्या केला आहे. त्याचा उपयोग दृष्टीहिन असलेल्या व्यक्तींच्या दररोजच्या हालचालीसाठी विशेषतः दिशा, रस्त्यांचे नियोजन , वस्तूंचा शोध यासाठी होणार आहे.  या तंत्रज्ञानाविषयी अधिक माहिती आयओपीच्या जर्नल ऑफ न्युरल इंजिनिअरिंग मध्ये प्रकाशित झाली आहे.

आजच्या डिजीटल युगामध्ये प्रत्येक डिजीटल उपकरण हे पिक्सेल (म्हणजे सर्वात लहान ठिपके, बिंदू) या स्वरुपामध्ये मोजले जाते. बिदूंच्या साह्याने अक्षरे आणि चित्रे संगणकावर किंवा डीजीटल उपकरणामध्ये तयार केली जातात. विशेषतः व्हिडीओ कॅमेरा, छायाचित्रासाठीचे डिजीटल कॅमेरे या पद्धतीने कार्यरत असतात. या उपकरणात वापरलेल्या तंत्रज्ञानाचा गणिती पद्धतीने मेळ घातल्याने ही उपकरणे अंध व्यक्तीसाठी डोळ्यांचे कार्य करू शकत असल्याचे दक्षिण कॅलिफोर्निया विद्यापीठातील संशोधकांना दिसून आले आहे. विशेषतः ज्या व्यक्तींच्या डोळ्यातील रेटीना बसविण्याची शस्त्रक्रिया झालेली आहे, त्यांच्या दृष्टीमध्ये सुधारणा करण्यासाठी हे तंत्रज्ञान उपयुक्त ठरणार आहे.

याबाबत माहिती देताना संशोधक जेम्स वेईलॅंड म्हणाले, की दृष्टीहिनामध्ये शस्त्रक्रियेद्वारे डोळ्यातील रेटीना बसविलेल्या व्यक्ती हालचाली, मोठ्या वस्तू पाहू शकतात. सध्या रेटीनाची शस्त्रक्रिया झालेल्या व्यक्तींची दृष्टी कमी असते. त्यात सुधारणा होणार असून चालताना दिशा कळण्यासोबतच मोठी अक्षरे वाचणे त्यांना शक्य होणार आहे.
नव्या पिक्सल तंत्रज्ञानाचा वापर केल्याने त्यात सुधारणा करणे शक्य होऊ शकते.

...असे आहे संशोधन

व्हिडीओ कॅमेरात पकडलेल्या प्रतिमांचे असे होते ठिपक्यात रूपांतर

चाचणीसाठी आरोग्य चांगले असलेल्या 19 लोकांना पिक्सलरेटेड प्रतिमा समजून घेण्यासाठी प्रशिक्षण देण्यात आले. त्यासाठी डोक्यावर लावता येतील अशा पडद्यांचा (हेड माऊंटेड डिस्प्ले) वापर केला.
- त्यांच्यावर अडथळ्यांच्या रस्त्याने चालणे, टेबलवरून काही वस्तू शोधणे, अंधाऱ्या वेळेस एखादी ठराविक गोष्ट शोधणे, असे तीन प्रयोग केले.
- एचएमडीवर व्हिडीयो कॅमेरा लाऊन प्रत्यक्ष माहिती गोळा केली. या प्रत्यक्ष प्रतिमांचे गणिती प्रमेयात रूपांतर करून पिक्सलमध्ये परावर्तित केल्या. त्यानंतर समोरील प्रत्येक घटक डोक्यावर लावलेल्या पडद्यावर उमटू लागला.

चुकांचे प्रमाण अत्यंत कमी होत असल्याने वरील आलेखातून दिसून येते.
नव्या वातावरणामध्ये आत्मविश्वास वाढण्यास मदत मिळते. 

- प्रतिमाच्या तीव्रता, संपृक्तता आणि अन्य माहितीद्वारे पाच मुख्य घटक आणि प्रत्यक्ष जागा ओळखता येतात. मदत म्हणून लुकलुकते ठिपक्याने अतिरिक्त दिशा किंवा अधिक गरजेची माहिती दाखवण्यात आली.
-हे तिन्ही प्रयोग मदतीशिवाय तसेच मदतीने पार पाडण्यात आले. मदतीमुळे चुका होण्याचे प्रमाण कमी झाले.
- पिक्सलरेटेड नजरेमुळे रूग्णांना अधिक आत्मविश्वास मिळण्यास मदत झाली. विशेषतः नव्या वातावरणामध्येही आत्मविश्वास मिळाल्याने चुकांचे प्रमाण कमी झाले.

यासोबत आवाजातून मिळतील सुचना

-या उपकरणासोबत ध्वनीचा समावेश करता आल्यास अधिक फायद्याचे राहणार आहे. सध्या लाल रंगाची बाटली डाव्या बाजूला आहे, अशी सुचना मिळू शकते.
- वेईलॅंड यांनी सांगितले, की वस्तूंची ओळख पटविण्यासाठी अधिक प्रयत्न करण्यात येत असून केवळ लाल रंगाची वस्तू डाव्या बाजूला आहे, अशी सुचना मिळण्याऐवजी पाण्याची लाल बाटली डाव्या बाजूला आहे असे सांगण्याचा प्रयत्न केला जाणार आहे.

जर्नल संदर्भ ः

N Parikh, L Itti, M Humayun, and J Weiland. Performance of visually guided tasks using simulated prosthetic vision and saliency-based cues. Journal of Neural Engineering, 2013; 10 (2) DOI: 10.1088/1741-2560/10/2/026017 

मक्याच्या उत्पादनवाढीसाठी नत्र स्थिर करणाऱ्या झाडांचा वापर

मक्याच्या उत्पादनवाढीसाठी नत्र स्थिर करणाऱ्या झाडांचा वापर

जागतिक कृषी वनशास्त्र संस्थेने आफ्रिकेत केलेल्या दिर्घकालीन प्रयोगाचे निष्कर्ष
 शेंगावर्गीय ग्लिरीसिडीया सारख्या झाडांचा अंतर्भाव मक्यासारख्या एकदल पिकांच्या शेतामध्ये केल्यास मका पिकांची उत्पादकता वाढवणे शक्य होणार आहे. ही बाब जागतिक कृषी वनशास्त्र संस्थेने दक्षिण आफ्रिकेमध्ये सुमारे 12 वर्षे केलेल्या अभ्यासातून पुढे आली आहे. या अभ्यासाचे निष्कर्ष अमेरिकेतील सॉईल सायन्स सोसायटीच्या ऍग्रोनॉमी या संशोधनपत्रिकेमध्य प्रकाशित करण्यात आले आहेत.

आफ्रिकेतील अर्ध्यापेक्षा अधिक क्षेत्रावर मका पिकाची लागवड असून आहारामध्येही मोलाचा वाटा आहे. मका पिकांची उत्पादकता वेगाने घटत आहे. आफ्रिकेमध्ये अल्पभूधारक कोरडवाहू मका उत्पादक शेतकऱ्यांचे प्रमाण अधिक असून या पिकांच्या उत्पादनावरच त्यांची आर्थिक स्थिती अवलंबून असते. या पिकांच्या उत्पादन वाढीसाठी गेदेता सिलेशि, लिगस्से कास्सा डेबूशो आणि फेस्टस अकिन्निफेसी या संशोधकांनी दक्षिण आफ्रिकेतील कोरडवाहू मका पिकामध्ये शेंगावर्गिय झाडांच्या लागवडीचा पिकांच्या स्थिरतेवर होणाऱ्या परिणामांचा अभ्यास केला आहे.

...असे झाले संशोधन

- त्यांनी 1991 या वर्षापासूम मालावी आणि झांबिया येथे तीन समन्वयीत प्रयोग केले. मक्याच्या शेतामध्ये नत्र स्थिरीकरण करणाऱ्या झाडांचा अंतर्भाव केला. प्रति मक्यांच्या उत्पादनात होणाऱ्या वाढीचे निरीक्षण केले. मक्याच्या उत्पादनामध्ये दरवर्षी वाढ होत गेल्याचे दिसून आले.

- मालावी येथे शेंगावर्गीय झाडांचा अंतर्भाव केलेल्या शेतामध्ये आणि रासायनिक शेती क्षेत्रातील सरासरी मका उत्पादनामध्ये फारसा फरक दिसून आला नाही. काही क्षेत्रामध्ये नेहमी वापरत असलेल्या शिफारसीत खताची निम्मीच मात्रा दिली होती.

-प्रयोगामध्ये ग्लिरीसिडीया या झाडांची मक्यांच्या शेतामध्ये लागवड करण्यात आली. हे झाड हवेतून नत्र शोषून जमिनीमध्ये  स्थिर करते. त्यामुळे नत्रयुक्त खताचा वापर कमी करावा लागतो. तसेच या झाडाची पाने मातीमध्ये मिसळल्यास सेंद्रिय पदार्थ उपलब्ध होतात. मातीची रचनात्मक गुणधर्म, स्थिरता, आणि पाणी साठवणक्षमता वाढते.

- रासायनिक खताच्या साह्याने फक्त मका पीक घेतलेल्या क्षेत्रामध्ये पहिला काही वर्षे उत्पादनामध्ये वाढ झाल्याचे जिसून आले तरी उत्पादनामध्ये सातत्य ठेवण्यामध्ये अडचणी येत गेल्या. मातीतील उपलब्ध पोषक घटक मका पिकाने उचलल्यानंतर पुढील काही वर्षामध्येच उत्पादनामध्ये घट होताना दिसून आली होती.

कोट ः

 

आफ्रिकेतील अल्पभूधारक शेतकऱ्यांसाठी दिर्घकाळासाठी स्थिर आणि चांगले उत्पादन मिळण्याची आवश्यकता आहे. केवळ रासायनिक खताच्या साह्याने हे साध्य होणे शक्य नाही. या शेतकऱ्यांसाठी कृषी पद्धतीमध्ये नत्र स्थिरीकरण करणाऱ्या झाडांचा वापर हिच स्थिर, शाश्वत प्रणाली ठरू शकते.

                         -          फेस्टस अकिन्निफेसी,                                                
                                      समन्वयक, जागतिक कृषीवनशास्त्र संस्था,
                                      दक्षिण आफ्रिका प्रादेशिक प्रकल्प.
--------------------------------


दिर्घकालीन फायद्यासाठी आफ्रिकेत संशोधनाची गरज

- पर्यावरणाच्या दृष्टीने विचार करताना वनशास्त्रातील पद्धतीचा वापर दिर्घकालावधीसाठी फायद्याचा ठरत असल्याचे दिसून आले आहे. प्रथमच दिर्घकालावधीसाठी विश्लेषण करण्यात आले आहे. प्रति वर्ष पर्यावरणीय बदलामुळे पावसाच्या प्रमाणामध्ये, कालावधीमध्ये मोठ्या प्रमाणात बल होत आहेत. त्याचा सरळ परिणाम कोरडवाहू पिकांवर होत आहे. जागतिक तापमान बदलामुळे मका पिकांच्या उत्पादनात घट होत आहे. एक अंश सेल्सियसने तापमान वाढल्यास अवर्षणामुळे 75 टक्केपेक्षा अधिक मका क्षेत्रावरील उत्पादनामध्ये 20 टक्के घट होण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे. 

- अल्पभूधारक शेतकऱ्यांच्या शेतीमधील मका लागवड ही धोक्यामध्ये असून उत्पादन स्थिर राहिले असून काही ठीकाणी ते घटत आहे.

- वाढत्या लोकसंख्येमुळे काही राज्यामध्ये सरासरी जमीन धारणा ही अर्ध्या हेक्टरपेक्षाही कमी होत आहे.

- सेंद्रिय पदार्थांचा पुरवठा न करता सातत्याने पिके घेत राहिल्यामुळे जमिनीची सुपीकता कमी होत चालली आहे. काही ठिकाणी मातीची आम्लता वाढली आहे.


अभ्यासाची मालिका...निष्कर्षातील साम्य

-अमेरिकेत,युरोपामध्ये 20 वर्षापासून 120 वर्षापर्यंतच्या निरीक्षणामध्ये विविध पिक पद्धतीचा मातीची पोषकता आणि घटकांवर होणारा परिणाम तपासण्यात आला आहे. 

-नायजेरियामध्ये झालेल्या अभ्यासात केवळ रासायनिक खतावर घेतलेल्या मका पिकाचे उत्पादन 16 वर्षामध्ये प्रचंड घटले.

- पाकिस्तानमध्ये 14 वर्षे भात पिकावर केलेल्या प्रयोगातही असेच निष्कर्ष मिळाले आहेत. योग्य प्रमाणात नत्र, स्फुरद आणि पालाशयपक्त खतांचा वापर करूनही उत्पादन घटल्याचे दिसून आले आहे.

जर्नल संदर्भ ः
Gudeta W. Sileshi, Legesse Kassa Debusho, Festus K. Akinnifesi. Can Integration of Legume Trees Increase Yield Stability in Rainfed Maize Cropping Systems in Southern Africa? Agronomy Journal, 2012; 104 (5): 1392 DOI: 10.2134/agronj2012.0063

किकाडा कीटक करतात पंखाच्या साह्याने जिवाणूंचा नाश

मधमाशांनाही आवडते कॉफी

मधमाशा घेतात कॉफीचा अधिक स्वाद

आपली सकाळ सुरू होते ती चहा किंवा कॉफीच्या एका कपाने. चहा किंवा कॉफीतील उत्तेजकता आपल्याला ताजेपणा देते. मधमाशाही त्यांच्या दिवसाची सुरूवातही कॅफेन असणाऱ्या फुलांच्या रसाच्या शोषणाने करत असल्याचे इंग्लंडमधील न्यू कॅसल विद्यापीठातील संशोधकांना आढळले आहे. कॅफेनचा रस शोषणाऱ्या मधमाशांच्या स्मृती आणि स्मरणक्षमतेत वाढ होत असून कॅफेन असणाऱ्या झाडाच्या परागीकरणामध्ये ते मोलाची भुमिका निभावतात.

चाचणीमध्ये मधमाशा या कॅफेनयुक्त शर्करा असलेल्या लिंबूवर्गीय फूले आणि कॉफीच्या फूलांवर येत असल्याचे दिसून आले आहे. ज्या मधमाशा या फुलांना भेट देतात, त्यांच्या स्मरणक्षमतेत साध्या शर्करेवर गुजराण करणाऱ्या मधमाशांपेक्षा वाढ होत असल्याचे दिसून आले आहे. न्यु कॅसल विद्यापीठातील संशोधक डॉ. गेराल्डीन राईट यांनी मधमाशा व वनस्पती या दोहोतील कॅफेनच्या परिणामाविषयी अभ्यास केला आहे. फुलांच्या विविध प्रजातींच्या ओळख पटविणे, लक्षात ठेवणे यातूनच मधमाशा कमीत कमी श्रमामध्ये अधिक मध गोळा करू शकतात. या प्रक्रियेमध्ये कॅफेन त्यांना मदत करत असल्याचे संशोधनात दिसून आले आहे.

कमी प्रमाणातील कॅफेन करते मधमाशांना आकर्षित

1. - मधमाशा एका कॅफेन असलेल्या फुलाकडून दुसऱ्या फुलाकडे जात असल्याने या फुलांमध्ये परागीकरण वेगाने होते. त्याचा त्या झाडांनाही फायदा होतो. तसेच ज्या मधमाशा कॅफेन असलेल्या फुलांवरून मध गोळा करतात, त्याच्या परागीकरण करण्याच्या क्षमतेही वाढ होते. 
2. - अभ्यासामध्ये लिंबूवर्गीय फुले आणि कॉफीच्या प्रजातीमध्ये कमी प्रमाणात कॅफेन असते. त्यांचा वापर फ्रिज ड्राईड कॉफी तयार करण्यासाठी आणि आराबिका चा वापर एक्स्प्रेसो आणि फिल्टर कॉफी तयार करण्यासाठी केला जातो. द्राक्ष, लिंबू, पोमेलो आणि मोसंबी यांच्या नमुन्यामध्येही कॅफेन कमी प्रमाणात उपलब्ध असते. 
3. - ग्रीनविच विद्यापीठातील रॉयल बॉटॅनिक गार्डनमधील प्रोफेसर फिल स्टिव्हन्सन यांनी सांगितले की, कॅफेन हे वनस्पतीतील संरक्षक रसायन आहे. या रसायनाची चव वेगळी आहे. त्यामुळे फुलांच्या परागकणामध्ये याचे अंश मिळाल्यानंतर आम्हाला आश्चर्य वाटले होते. त्यांचे प्रमाण कमी असले तरी त्यांचा मधमाशांवर होणारा परिणाम मोठा आहे. त्याचे मधमाशांच्या वर्तणूकीवर अधिक परिणाम करतात. 

 स्मरणशक्तीत होते वाढ 

• - या कॅफेनच्या मधमाशांच्या दिर्घकालीन स्मरणशक्तीमध्ये तिप्पटीने वाढ होत असल्याचे दिसून आले असून फुलांच्या वासांविषयी त्या 24 तासांनंतर लक्षात ठेवतात. तर दुपटीपेक्षा अधिक मधमाश्यामध्ये फुलांचा वास लक्षात ठेवण्याचे प्रमाण तीन दिवसापेक्षा अधिक असल्याचे दिसून आले आहे. 
• - मात्र अधिक कॅफेन असलेली फुले मधमाशांना त्यांच्या उग्र पणामुळे दूर ठेवतात. 
• - कॅफेनचे माणसांच्या मेंदूवर होणाऱ्या परिणामाचा अभ्यास करण्यासाठी मुळ यंत्रणा समजण्यास या संशोधनाने वाव मिळणार आहे. 
• - ऍरिझोना विद्यापीठातील डॉ. ज्युली मस्टार्ड यांनी सांगितले, की माणुस आणि मधमाश्यांच्या मेंदू रचनेमध्ये प्रचंड फरक अशला तरी पेशीय पातळीवर किंवा प्रथिनांच्या जनुकांच्या पातळीवर मधमाशा आणि मानवी मेंदूमध्ये मोठे साम्य आहे. त्यामुळे मधमाशांच्य मेंदूवर होणाऱ्या परिणामांचा अभ्यास वर्तणुकिशी जोडला गेल्यास त्याचे मोठे फायदे होणार आहेत. 

मधमाशांच्या सवयी ठरतील शेतीसाठी फायद्याच्या...

नैसर्गिक पर्यावरणातून मधमाशांची संख्या वेगाने कमी होत असून परागीकरणामध्ये अनेक अडचणी निर्माण होत आहेत. पिके आणि जंगली फुले यांच्या परागीभवनासाठी मधमाशा आवश्यक असून सर्व वनस्पतीच्या जैवविविधतेवर त्याचा विपरीत परिणाम होत आहे. मधमाशा घेतात कॉफीचा अधिक स्वाद

आपली सकाळ सुरू होते ती चहा किंवा कॉफीच्या एका कपाने. चहा किंवा कॉफीतील उत्तेजकता आपल्याला ताजेपणा देते. मधमाशाही त्यांच्या दिवसाची सुरूवातही कॅफेन असणाऱ्या फुलांच्या रसाच्या शोषणाने करत असल्याचे इंग्लंडमधील न्यू कॅसल विद्यापीठातील संशोधकांना आढळले आहे. कॅफेनचा रस शोषणाऱ्या मधमाशांच्या स्मृती आणि स्मरणक्षमतेत वाढ होत असून कॅफेन असणाऱ्या झाडाच्या परागीकरणामध्ये ते मोलाची भुमिका निभावतात.

चाचणीमध्ये मधमाशा या कॅफेनयुक्त शर्करा असलेल्या लिंबूवर्गीय फूले आणि कॉफीच्या फूलांवर येत असल्याचे दिसून आले आहे. ज्या मधमाशा या फुलांना भेट देतात, त्यांच्या स्मरणक्षमतेत साध्या शर्करेवर गुजराण करणाऱ्या मधमाशांपेक्षा वाढ होत असल्याचे दिसून आले आहे. न्यु कॅसल विद्यापीठातील संशोधक डॉ. गेराल्डीन राईट यांनी मधमाशा व वनस्पती या दोहोतील कॅफेनच्या परिणामाविषयी अभ्यास केला आहे. फुलांच्या विविध प्रजातींच्या ओळख पटविणे, लक्षात ठेवणे यातूनच मधमाशा कमीत कमी श्रमामध्ये अधिक मध गोळा करू शकतात. या प्रक्रियेमध्ये कॅफेन त्यांना मदत करत असल्याचे संशोधनात दिसून आले आहे.

कमी प्रमाणातील कॅफेन करते मधमाशांना आकर्षित

- मधमाशा एका कॅफेन असलेल्या फुलाकडून दुसऱ्या फुलाकडे जात असल्याने या फुलांमध्ये परागीकरण वेगाने होते. त्याचा त्या झाडांनाही फायदा होतो. तसेच ज्या मधमाशा कॅफेन असलेल्या फुलांवरून मध गोळा करतात, त्याच्या परागीकरण करण्याच्या क्षमतेही वाढ होते.

- अभ्यासामध्ये लिंबूवर्गीय फुले आणि कॉफीच्या प्रजातीमध्ये कमी प्रमाणात कॅफेन असते. त्यांचा वापर फ्रिज ड्राईड कॉफी तयार करण्यासाठी आणि आराबिका चा वापर एक्स्प्रेसो आणि फिल्टर कॉफी तयार करण्यासाठी केला जातो. द्राक्ष, लिंबू, पोमेलो आणि मोसंबी यांच्या नमुन्यामध्येही कॅफेन कमी प्रमाणात उपलब्ध असते.

- ग्रीनविच विद्यापीठातील रॉयल बॉटॅनिक गार्डनमधील प्रोफेसर फिल स्टिव्हन्सन यांनी सांगितले की, कॅफेन हे वनस्पतीतील संरक्षक रसायन आहे. या रसायनाची चव वेगळी आहे. त्यामुळे फुलांच्या परागकणामध्ये याचे अंश मिळाल्यानंतर आम्हाला आश्चर्य वाटले होते. त्यांचे प्रमाण कमी असले तरी त्यांचा मधमाशांवर होणारा परिणाम मोठा आहे. त्याचे मधमाशांच्या वर्तणूकीवर अधिक परिणाम करतात.

 स्मरणशक्तीत होते वाढ

1. - या कॅफेनच्या मधमाशांच्या दिर्घकालीन स्मरणशक्तीमध्ये तिप्पटीने वाढ होत असल्याचे दिसून आले असून फुलांच्या वासांविषयी त्या 24 तासांनंतर लक्षात ठेवतात. तर दुपटीपेक्षा अधिक मधमाश्यामध्ये फुलांचा वास लक्षात ठेवण्याचे प्रमाण तीन दिवसापेक्षा अधिक असल्याचे दिसून आले आहे. 
2. - मात्र अधिक कॅफेन असलेली फुले मधमाशांना त्यांच्या उग्र पणामुळे दूर ठेवतात. 
3. - कॅफेनचे माणसांच्या मेंदूवर होणाऱ्या परिणामाचा अभ्यास करण्यासाठी मुळ यंत्रणा समजण्यास या संशोधनाने वाव मिळणार आहे. 
4. - ऍरिझोना विद्यापीठातील डॉ. ज्युली मस्टार्ड यांनी सांगितले, की माणुस आणि मधमाश्यांच्या मेंदू रचनेमध्ये प्रचंड फरक अशला तरी पेशीय पातळीवर किंवा प्रथिनांच्या जनुकांच्या पातळीवर मधमाशा आणि मानवी मेंदूमध्ये मोठे साम्य आहे. त्यामुळे मधमाशांच्य मेंदूवर होणाऱ्या परिणामांचा अभ्यास वर्तणुकिशी जोडला गेल्यास त्याचे मोठे फायदे होणार आहेत. 

मधमाशांच्या सवयी ठरतील शेतीसाठी फायद्याच्या...

नैसर्गिक पर्यावरणातून मधमाशांची संख्या वेगाने कमी होत असून परागीकरणामध्ये अनेक अडचणी निर्माण होत आहेत. पिके आणि जंगली फुले यांच्या परागीभवनासाठी मधमाशा आवश्यक असून सर्व वनस्पतीच्या जैवविविधतेवर त्याचा विपरीत परिणाम होत आहे.

- मधमाशा कशा प्रकारे फुलांची निवड करतात, याचा मागोवा घेणे शक्य झाल्यास विविध प्रकारच्या जंगली वनस्पतींच्या प्रसारासाठी ते उपयुक्त ठरेल.

- मधमाशाच्या सवयी आणि आवडनिवड याविषयी माहिती उपलब्ध झाल्यास शेती आणि शेती उद्योगासाठी आवश्यक उत्पादन वाढ शक्य होईल.

--
जर्नल संदर्भ ः

G. A. Wright, D. D. Baker, M. J. Palmer, D. Stabler, J. A. Mustard, E. F. Power, A. M. Borland, P. C. Stevenson. Caffeine in Floral Nectar Enhances a Pollinator's Memory of Reward. Science, 2013; 339 (6124): 1202 DOI: 10.1126/science.1228806

------------------------------------

मधमाशांही कॅफेन असलेल्या फुलांची निवड करतात. त्याचा त्यांना स्मरणशक्ती वाढीसाठी फायदा होत असल्याचे दिसून आले आहे.
- मधमाशा कशा प्रकारे फुलांची निवड करतात, याचा मागोवा घेणे शक्य झाल्यास विविध प्रकारच्या जंगली वनस्पतींच्या प्रसारासाठी ते उपयुक्त ठरेल.
- मधमाशाच्या सवयी आणि आवडनिवड याविषयी माहिती उपलब्ध झाल्यास शेती आणि शेती उद्योगासाठी आवश्यक उत्पादन वाढ शक्य होईल.
--
जर्नल संदर्भ ः

G. A. Wright, D. D. Baker, M. J. Palmer, D. Stabler, J. A. Mustard, E. F. Power, A. M. Borland, P. C. Stevenson. Caffeine in Floral Nectar Enhances a Pollinator's Memory of Reward. Science, 2013; 339 (6124): 1202 DOI: 10.1126/science.1228806

------------------------------------
फोटोओळी ः
मधमाशांही कॅफेन असलेल्या फुलांची निवड करतात. त्याचा त्यांना स्मरणशक्ती वाढीसाठी फायदा होत असल्याचे दिसून आले आहे.

अबब, भोपळ्याच्या एका बी ची किंमत 13 हजार 973 रुपये

अबब, भोपळ्याच्या एका बी ची किंमत 13 हजार 973 रुपये

एका ब्रिटीश बियाणे कंपनीने एका भोपळ्याच्या बी साठी 170 पौंड म्हणजेच 13 हजार 973 रुपये मोजले आहेत. अर्थात हा भोपळा काही साधा नाही. जगातील सर्वात मोठ्या आकाराचा भोपळा म्हणून नुकताच त्याचा गौरव करण्यात आला होता. या भोपळ्याच्या बी साठी इंटरनेटवर लिलाव पुकारण्यात आला होता.

इंग्लंडमधील सफोल्क येथील थॉम्पसन ऍण्ड मॉर्गन यांनी साधारण किमतीच्या चारशेपट अधिक किंमत देत या लिलावात बाजी मारली. या बी च्या साह्याने अधिक मोठ्या आकाराचे भोपळे विकसित करणे शक्य असल्याने त्यांनी हा निर्णय घेतला. त्याबाबत माहिती देताना कंपनीचे व्यवस्थापकीय संचालक पॉल हॅन्सॉर्ड म्हणाले की, मोठ्या आकाराचे भोपळे मिळविण्यासाठी जनुकियदृष्ट्या विश्वासार्ह व दर्जेदार बियाणांची आवश्यकता असते. साधारणपणे मोठ्या आकाराच्या भोपळ्याची किंमत सरासरी 46 पौंड इतकी असते. पण योग्य गोष्टीसाठी अधिक किंमत देण्यात काहीही हरकत नाही.

हे भोपळा बी साधारण भोपळ्याच्या बीच्या आकाराच्या तीनपट मोठे आहे.  प्रचंड आकाराच्या भोपळ्याचे अमेरिकन उत्पादक रॉन वॅलेस यांनी गेल्या वर्षी भोपळ्यांच्या आकार आणि वजनाबाबत जागतिक रेकॉर्ड केल्याचा दावा केला होता. या भोपळ्याचे वजन दोन हजार नऊ पौंड होते. 

 

सोन्याचा साठा करणारे जिवाणू सापडले

सोन्याचा साठा करणारे जिवाणू सापडले

सोने जमा करण्याचा हव्यास काही केवळ मानवामध्येच असतो असे नाही़, तर काही जिवाणूही सोन्याचे सूक्ष्म कण जमा करत असल्याचे ऑस्ट्रेलिया आणि कॅनडा येथे झालेल्या संशोधनामध्ये दिसून आले आहे. हे जिवाणू सोने कण वाचविण्यामध्ये मोलाची भुमिका बजावू शकतील. हे संशोधन नेचर केमिकल बायोलॉजी या संशोधनपत्रिकेमध्ये प्रकाशित करण्यात आले आहे.   

जागतिक विनिमयाकरिता सोने हा मुलभूत आणि महत्त्वाचा धातू मानला जातो. सोन्याच्या खाण उद्योगामध्ये टाकाऊ समजल्या जाणाऱ्या घटकांपासूनही काही प्रमाणात सोने मिळवण्यासाठी एक प्रकारचे जिवाणू मदत करू शकतील, असे ऑस्ट्रेलियामध्ये झालेल्या संशोधनामध्ये दिसून आले आहे. हे जिवाणू स्वतःच्या वाढीसाठी सोन्यातील विषारी घटकांचा वापर करतात. त्यासाठी अतिसूक्ष्म सुवर्णकण एकत्र करतात.

ऑस्ट्रेलियातील ऍडलेड विद्यापीठातील पर्यावरण जीवशास्त्रज्ञ फ्रॅंक रिथ हे सोने प्रक्रिया उद्योगासाठी उपयुक्त ठरतील अशा जिवाणूंबाबत संशोधन करत आहेत. त्यांना दहा वर्षापूर्वी प्रथम  Cupriavidus metallidurans हे जैविक फिल्म वर आढळणारे जिवाणू सोन्याच्या कणावर आढळले होते. अधिक संशोधन केले असता हे जिवाणू सोन्याच्या अतिसूक्ष्म विषारी कण त्यांच्या पेशीत साठवून ठेवत असल्याचे आढळले आहे.

अन्य संशोधन

- जैविक फिल्मवर आढळणारी दुसरी जिवाणू प्रजाती  Delftia acidovarans ही असून कॅनडा येथील मॅकमास्टर विद्यापीठातील संशोधक नॅथन मॅगार्वे आणि गटाने त्यावर संशोधन केले आहे. त्यांनी या जिवाणूंची वाढ सोन्याच्या द्रवामध्ये केली असता त्यांच्या वसाहतीच्या बाजूने सोन्याचे अतिसूक्ष्म कण जमा झालेले दिसले. या जिवाणूमध्ये पेशीच्या बाहेर हे कण होते. सी. मेटालड्युरॅन जिवाणूंच्या पेशीमध्ये हे कण आढळले आहेत.

सोनेरी जनुके

- जैवरसायने आणि जनुकिय विश्लेषणातून संशोधकांनी सोने एकत्रीकरणासाठीची जनुके आणि रासायनिक प्रक्रिया उलगडली आहे.
- ही जनुके वगळून जनुकिय सुधारीत जिवाणू तयार केले असता, त्यांनी सोने एकत्रीकरण केले नाही.
-  Delftia acidovarans हे जिवाणू सोन्याचे कण आपल्या पेशीमध्ये येऊ न देता बाह्य भागात साठवतात. तर Cupriavidus metallidurans हे जिवाणू सोने धातूतील विषारीपणा कमी करून स्वतःच्या पेशीमध्ये सामावून घेतात.
- संशोधक रिथ यांनी सांगितले, की हे दोन्ही जिवाणू सहजिवी पद्धतीने राहू शकतात. त्यांच्या प्रक्रिया उलगडणे शक्य झाल्यास आजवर सोन्याचे जे कण मिळवणे शक्य होत नव्हते, तेही येत्या काही वर्षात मिळवता येतील.


-------------------
फोटोओळ ः सोने धातूचा विषारीपणा दूर करत काही प्रजातीचे जिवाणू सोन्याचा साठा जमा करतात. (स्रोत ः बर्ट्रान्ड रिजर, हेमिस, कोस)